Wat is een zorgboerderij?

Laatst aangepast op dinsdag, 27 september 2011 09:23

Inhoud
- inleiding
- Wat is een zorgboerderij
- het karakter van een zorgboerderij
- meerwaarde van een zorgboerderij
- doelstellingen
- de zorgboer
- clientmatching: de client, de zorgboer, de zorgverantwoordelijke, de procedure

Inleiding
De laatste paar jaar zijn het aantal zorgboerderijen enorm toegenomen. Het is een van de vele veranderingen die binnen de zorg hebben plaats gevonden. De diensten die aan cliënten op een zorgboerderij worden aangeboden passen binnen de verschuiving om goed aan te sluiten bij de wensen en mogelijkheden van cliënten.
Veel meer dan voorheen staat de cliënt centraal: waar heeft deze behoefte aan, wat zijn haar of zijn mogelijkheden enz.

Wat is een zorgboerderij?
Een zorgboerderij is een boerderij waar een vorm van zorg wordt geboden. Op een zorgboerderij hebben cliënten contact met dieren en/of planten en dragen de verantwoordelijkheid voor hun taken. De kleinschaligheid en de regelmaat van taken kan een duidelijke bijdrage leveren aan een positieve ontwikkeling van de cliënt. Onder de noemer zorgboerderijen tref je een grote diversiteit aan bedrijven, zowel wat betreft het aanbod aan geboden zorg als ook de agrarische kant van het bedrijf.
Soms ligt het accent meer op de zorgkant, soms meer op de agrarische kant. Ook kan de zorgboerderij zijn gecombineerd met een woonvorm.

[terug]

Het karakter van een zorgboerderij
Het bijzondere van een zorgboerderij is dat de begeleiding en zorgverlening plaatsvindt binnen een agrarisch productiebedrijf. Het zorgbedrijf levert een goed landbouwproduct, samen met mensen die bij het werken zorg, aandacht en begeleiding nodig hebben.

Bij een goede zorgboerderij is een evenwicht gevonden tussen het leveren van een hoogwaardig agrarisch product enerzijds en het aanbieden van zorg op maat anderzijds. Daarbij moet het samenbrengen van deze twee functies resulteren in een financieel gezonde onderneming met perspectief op continuïteit.

De wensen van cliënten moeten dus goed passen bij de mogelijkheden die het bedrijf biedt. Doordat cliënten werken met planten en/of dieren hebben zij een reëel aandeel in de productie. Mede hierdoor groeit de eigenwaarde van de cliënten en nemen zelfstandigheid en sociale vaardigheden toe.

[terug]

Meerwaarde van een zorgboerderij
Algemene meerwaarden die vaak genoemd worden zijn:
- De ruimte die een boerderij biedt
- De laagdrempeligheid en het informele karakter
- De context van de werk-/bedrijfscultuur
- Het “normale leven“
- Het aansluiten bij de mogelijkheden van de cliënt i.p.v. de beperkingen
- Planten en dieren nodigen de cliënt zelf uit tot werkzaamheden; sommige werkzaamheden moeten gewoon gebeuren

Werken met dieren en planten.
Het werken met planten en dieren, aandeel hebben in het productieproces en onderdeel vormen van een woon- werkgemeenschap kan de volgende meerwaarden bieden:

Structuur.
De indeling van een werkdag en de koppeling met seizoenen geeft structuur. Het ritme van de natuur biedt vaste, wederkerende werkzaamheden.
Invloeden van buitenaf. Het weer, de seizoenen, veranderingen die plant en dier ondergaan. Op deze factoren heb je geen grip, maar vraagt om rekening houden met tussentijds veranderen of ombuigen van de werkzaamheden.

Afwisseling.
Omdat bepaalde werkzaamheden seizoensgebonden of weersafhankelijk zijn, biedt dat in de loop van een jaar, maar ook per dag een wisselend aanbod.
Contact met planten en dieren. Levenscycli meemaken en daaraan een bijdrage leveren; zaaien, groeien, bloeien, oogsten. En wat de dieren betreft; geboren worden, verzorgen en -niet in de laatste plaats- ook doodgaan en afscheid nemen. Alle zintuigen komen in actie.

Zorgen en verzorgen.
Het verzorgen van planten en dieren doet een appèl op verantwoordelijkheidsgevoel en belangrijk zijn. Zelf zorgen in plaats van verzorgd worden geeft bevrediging.

Functioneel en tijdsgebonden werk.
Sommige werkzaamheden moeten op een bepaald moment gebeuren. Noodzaak van zorgen en verzorgen anders gaan plant en dier dood, minder produceren of ziek worden.
Verantwoordelijkheid. De dieren en planten zijn afhankelijk van de verzorging van de cliënt.
Gezonde omgeving: De cliënt werkt in de frisse lucht en in een natuurlijke omgeving. Er is veel ruimte. Dit bevordert het welzijn.

[terug]

Doelstellingen.
- Belevingsgerichte dagbesteding, waarbij het product is het bieden van een prettige daginvulling waarbij geen enkele druk wordt gelegd op prestatie of arbeid.
- Arbeidsmatige dagbesteding vraagt veel meer een houding van samen werken op de boerderij. Cliënten worden betrokken bij de werkzaamheden van het bedrijf, zonder dat deze arbeid enige economische waarde heeft voor het bedrijf of de cliënt. De grondhouding hierbij is uitnodigend en stimulerend mensen aanspreken op hun mogelijkheden en verantwoordelijkheden leggen daar waar dat mogelijk is.
- Arbeidstraining gaat het om toe leiden naar betaald werk. Hierbij moet naast het aanleren van vaardigheden, arbeidsprestaties, werkritme en werkhouding ook sociale vaardigheden een belangrijke rol. De training is gericht op doorstroom naar betaald
werk.
- Vrijetijdsbesteding. In de vorm van logeren en weekendopvang biedt op tijdelijke basis, buiten de eigen thuissituatie, professionele zorg en/of begeleiding en ondersteuning aan mensen met een zorgvraag. Zorgvragers kunnen af en toe of met een bepaalde regelmaat uit logeren gaan. De opvang is mogelijk gedurende weekenden (weekendopvang), midweken en vakantieperioden (logeren). De redenen voor tijdelijke opvang zijn zeer divers en vooral afhankelijk van de vraag van een cliënt of zijn belangenbehartiger.
- Naschoolse opvang
- Crisisopvang / Time-out

[terug]

De zorgboer
Wie enigszins bekend is met de zorgsector en/of de agrarische sector kan zich wel ongeveer een voorstelling maken van de hobbels die genomen moeten worden voor een zorgboerderij een gestroomlijnde organisatie is. Door de bijzondere combinatie van taken die op een zorgboerderij worden uitgevoerd vraagt het opzetten van een zorgboerderij dan ook specifieke deskundigheid. Op een zorgboerderij is de zorgboer een bepalende spil in de kwaliteit van zorg voor de cliënt. Bij de opstart van een zorgboerderij is het goed als de toekomstige zorgboer eens goed naar zichzelf kijkt. Een zorgboer en/of begeleider vervult verschillende rollen op een zorgboerderij.
Rollen van een zorgboer/begeleider zijn als het volgt te omschrijven;
* Mensbegeleider: De zorgboer zorgt voor een goede begeleiding van
cliënten.
* Vakmens: De zorgboer zorgt ervoor dat gewassen en dieren goed worden
verzorgd zodat er voldoende productie van goede kwaliteit wordt behaald
* Ondernemer/Manager: De zorgboer zorgt ervoor dat de zorgboerderij (de landbouw- en
zorgtak) goed worden gemanaged
Geen enkele zorgboerderij is gelijk. Bij de ene zorgboerderij ligt de nadruk meer bij het begeleiden van cliënten en is de landbouwproductie minder van belang; bij de andere boerderij kan het net andersom zijn. Er zijn zorgboerderijen waar de zorgboer alle 3 de rollen vervult en er zijn zorgboerderijen waar de boer primair verantwoordelijk is voor de landbouwproductie en één of meerdere begeleiders voor de begeleiding van cliënten. Het is niet noodzakelijk dat alle kennis en vaardigheden bij één persoon aanwezig moeten zijn, maar dat bij het team dat op de zorgboerderij aanwezig is de kennis en vaardigheden voldoende aanwezig is en in nauwe samenwerking ingezet kan worden. Of er meer belang
wordt gehecht aan de vakkennis of de begeleidingskennis hangt af van het soort zorgboerderij.

[terug]

Cliëntmatching
Welke stappen moet ik als cliënt zetten om op een zorgboerderij terecht te komen?
Taak- en rolverdeling bij cliëntmatching op een zorgboerderij
Het doel van de matching is om een goede passende plek voor de cliënt te creëren, passend bij de vraag van de cliënt en passend bij het specifieke (zorg)aanbod van de boerderij. In de praktijk zijn bij de matching vaak drie partijen betrokken, de cliënt, de zorgboer(in) en de zorgverantwoordelijke, die gezamenlijk verantwoordelijk zijn voor een juiste matching.

De cliënt:
De cliënt moet voordat hij/zij op zoek gaat naar een plek op een boerderij eerst zelf goed nadenken waarom die de keus voor een boerderij maakt. Dat kan zijn omdat men graag dieren verzorgt, of juist meer kiest voor planten of andere werkzaamheden. Van groot belang is dat er een eigen motivatie is om voor een boerderij te kiezen, waarbij het niet noodzakelijk is dat men kennis heeft van een boerderij. Een eerlijk stuk voorlichting over wat een boerderij wel en niet te bieden heeft kan daarbij nuttig zijn. Het is van belang dat daarbij niet alleen gekeken wordt naar wat voor soort bedrijf de voerkeur geniet maar dat ook vooral goed voorgelicht wordt over het specifieke van een boerderij. Aspecten als de kleinschaligheid, de vaste begeleiding door boer en boerin, de externe contacten die mogelijk zijn, maar ook rust en ruimte moeten goed in beeld worden gebracht, omdat deze aspecten vaak juist de meerwaarde blijken te zijn.
De cliënt moet helder hebben met welk doel hij naar een zorgboerderij wil en of hij/zij daarvoor nog specifiek wensen heeft. Die wensen moeten wel in overeenstemming zijn met de mogelijkheden en beperkingen van de cliënt, en die moeten reëel en haalbaar zijn.

De zorgboer(in):
De zorgboer moet voordat hij start met het verlenen van zorg een goede analyse hebben gemaakt van wat hij op zijn bedrijf te bieden heeft. Daarbij gaat het om het aantal cliënten, het aantal dagen per week, de werkzaamheden die gedaan kunnen worden, de begeleiding en vooral met welk doel de zorg wordt aangeboden. Men moet vanuit een innerlijke overtuiging zorg en begeleiding aan de medemens willen gaan bieden, maar wel op een eigen professionele manier. Daarbij is de doelstelling van de zorgverlening wel het belangrijkste uitgangspunt omdat de doelstelling ook de grondhouding bij de begeleiding bepaald. Persoonlijke kwaliteiten en voorkeuren bepalen vaak de keus.

De zorgverantwoordelijke:
De zorgverantwoordelijke heeft de taak om waar nodig de juiste match tussen de vraag van de cliënt en het aanbod van een boerderij te ondersteunen. Daarvoor is het van belang dat de zorgverantwoordelijke op de hoogte is van de vraag van de cliënt en die toetst op realiteitszin en of deze is afgestemd op de doelstelling van zorg (zie bovenstaande omschrijving van doelstellingen). Ook moet de zorgverantwoordelijke zicht hebben op het beschikbare aanbod van boerderijen in de betreffende regio. Ook is de zorgverantwoordelijke belast met de bewaking en de borging van de kwaliteit van zorgverlening, waarbij wel altijd de kwaliteitsbeleving van de cliënt voorop staat en de belangrijkste graadmeter moet zijn. Het afsluiten van contracten, samenwerkingsovereenkomsten en het regelen van de financiën en het maken van rapportages en zorgplannen is vaak hun verantwoordelijkheid.

Meest gevolgde procedure
Matchen blijft altijd mensenwerk en het belangrijkste in het hele proces is zorgvuldig om te gaan met elkaar en zeker met kwetsbare mensen die steun en begeleiding nodig hebben.
Menselijke aspecten blijken in de praktijk altijd voor het grootste deel het succes van een match te bepalen. Het moet klikken van beide kanten en zowel cliënt als boer moeten het gevoel hebben dat ze voor elkaar wat kunnen betekenen.
0m dit te ontdekken is de gevolgde procedure in de praktijk meestal:
1. Vraagstelling van de cliënt, duidelijk in beeld krijgen wat wordt er gevraagd met welke doelstelling en type bedrijf.
2. Onderzoek naar passend zorgaanbod op zorgboerderijen in relevante regio.
3. Eerste afstemming op vraag en aanbod, vaak gedaan door zorgverantwoordelijke
4. Kennismakingsbezoek, waarbij open kennis met elkaar wordt gemaakt, verwachtingen en mogelijkheden van beide kanten worden genoemd.
5. Oriënterende meewerk dag(en), om van beide kanten een beeld te krijgen of het klikt.
6. Proeftijd, afhankelijk van gemaakte afspraken variërend van 1 tot 12 maanden, vaak wordt er een voorlopig contract hiervoor opgesteld.
7. Evaluatie van de proeftijd waarbij het besluit wordt genomen over definitieve plaatsing of niet.
8. Afsluiten van een contract.

[terug]